Kapitalistische landen zullen niets ondertekenen dat tegen de belangen en de winst is van de ondernemingen van hun land. Deze contradicties van de natiestaten hebben volledig mee gespeeld in Kopenhagen en hebben er over de jaren geleid tot de mislukking van internationale verdragen over verschillende onderwerpen, van wereldhandel tot ontwikkelingshulp.

Internationale samenwerking is duidelijk nodig om een duidelijk internationaal probleem op te lossen. Maar dit kan enkel gebeuren wanneer verdragen gesloten worden door afgevaardigden die ter verantwoording kunnen geroepen worden, en die de belangen van de gewone mensen en de planeet dienen, niet voor de winsten van de grote ondernemingen.

Dit is het edito van Vonk 292.

Door de klimaat- en milieu problematiek, die steeds duidelijker tot onomkeerbare processen en vernieling van levensnoodzakelijke ecosystemen leidt, zijn vooral jongeren gaan beseffen dat hun toekomst in gevaar is. een generatie die voorheen als apathisch en ongeïnteresseerd werd gebrandmerkt, engageert zich nu voor haar toekomst en die van onze (enige) planeet.

De culpabiliserende, minachtende en ronduit cynische manier waarop de (steeds minder) gevestigde waarden reageren op het aanhoudende internationale protest van duizenden jongeren, illustreert hoezeer deze beweging een doorn in het oog van het systeem is. Actief en geïnteresseerd zijn, is blijkbaar nog erger dan ongeïnteresseerd en apathisch. N-VA wil zoals gewoonlijk weer een “debat” waarvan ze op voorhand de krijtlijnen hebben uitgezet. Allerlei rechts- liberale “academici” zien hun kans schoon meer van hetzelfde naar voor te schuiven; de markt gaat het oplossen voor ons, we moeten gewoon consumeren en ons verder niet te druk maken.

Het “debat” dat zij willen voeren heeft niet tot doel om structurele veranderingen door te voeren, maar wil vooral overtuigen dat het puberaal zou zijn radicale veranderingen te eisen en dat “de economie” nog steeds op nummer 1 moet komen. De klimaatstrijd is dus per definitie een antikapitalistische strijd. Alles en iedereen die niet verder kan kijken dan de grenzen van het kapitalisme, blijft in essentie herhalen dat economische belangen boven klimaat en milieu gaan.

Die tegenstelling is totaal vals. Wiens economische belangen? Vooral die van een immens rijke elite die voorstander is van een economisch model dat gebaseerd is op uitbuiting van zowel de mens als de rest van de natuur. Ze kunnen de uitbuiting, verminking en destructie van het volledige ecosysteem (inclusief de mens) niet in vraag stellen omdat het net de kern van hun systeem is. Wat ze “de economie” noemen is iets dat uiteindelijk bepaald wordt in het belang van een heel kleine groep mensen die het gewoon zijn dat alles en iedereen moet wijken voor hun belangen. Armoede bestrijdt je in hun optiek ook door de rijken nog rijker te maken.

Alles waarmee de initiatiefnemers van de klimaatstrijd nu bestookt worden, van ridiculisering en zelfs doodsbedreigingen tot recuperatie-pogingen, heeft vooral tot doel de protesten te stoppen. Zo hebben allerlei politici, waaronder President Macron van Frankrijk Greta Thunberg, Anuna De Wever en Kyra Gantois reeds uitgenodigd; alles wordt in het werk gesteld om hen ervan te overtuigen dat de machthebbers even bezorgd zijn als zij maar het blijft bij loze beloften, zonder concrete invulling. Meer dan 100 ondernemingen zoals Carrefour Belgium, Colruyt, Delhaize, IKEA, Lidl, Spar Retail, Torfs en Van Marcke, Alpro, Danone, Google, Mars, Ontex, P&G, Proximus, Spadel, Telenet en Unilever hebben Sign for my Future opge- richt. Allemaal goed en wel, maar ondertussen gaat hun onderlinge prijzenslag waarvan vooral het milieu het grootste slachtoffer is gewoon verder. Zulke initiatieven zijn er vooral op gericht het eigen klimaatimago op te krikken en om maatregelen die de bedrijven treffen af te remmen. (Lees hierover We moeten opletten voor klimaatinitiatieven die vooral op de rem willen staan.)

Wie met de hond slaapt, krijgt zijn vlooien

Dat rechts de boel om de tuin probeert te leiden hoeft ons natuurlijk niet te verbazen. Een aanzienlijk deel van de arbeidersbeweging, de partij Groen, de zogenaamde linkerzijde is echter in hetzelfde bedje ziek.

De recente uitschuiver van sp.a boegbeeld Jinnih Beels is voorlopig een droef laagtepunt in dat opzicht. Ze stelt onlangs dat het nu wel genoeg is met dat gespijbel en dat er bovendien niets fundamenteels gedaan kan worden aan het klimaat zolang “landen zoals India” blijven vervuilen. Dit terwijl India vierde is in de wereld wat hernieuwbare energie betreft.

De heersende ideologie in een samenleving is die van de heersende klasse stelde Marx. Beels illustreert dat door wijdverspreide vooroordelen - die de verdeel en heers belangen van de elite weerspiegelen - klakkeloos over te nemen. Zodoende maakt ze argeloos een racistische opmerking over haar eigen land van herkomst. Dit is de persoon die beweerde dat de sp.a in coalitie moest gaan met de N-VA “om het beleid in Antwerpen progressiever te maken”. Als schepen van onderwijs schiet ze nu de progressieve leerlingen van haar eigen stad in de rug. Haar uitlatingen hadden evengoed van de N-VA kunnen komen. Het toont hoe groot het gevaar voor besmetting is indien je je laat verleiden tot vijfde wiel aan de wagen in een coalitie met de N-VA. Wie in mei naar de stembus trekt, moet misschien ook in het achterhoofd houden dat, Christoph Calvo van Groen, zijn voorkeur voor Open-VLD niet onder stoelen of banken steekt wanneer het over coalitievorming gaat. Hoe je een sociaalecologisch beleid kan voeren met de liberalen is voor ons echter zeer duister.

Klimaatstrijd = klassenstrijd

Alvast de grootste centrale binnen het ABVV, de Algemene Centrale die arbeiders verenigt uit zo’n 40 sectoren, volgt de oproep voor een internationale klimaatstaking op vrijdag 15 maart. Vele andere vakbondsorganisaties hebben ondertussen het platform onderschreven (LBC, CNE, CSC, ACV, ACV Jongeren, ABVV Jongeren, BBTK/Setca. Ook ACOD en ook de maaltijdkoeriers). Teachers en Workers for Climate doen knap werk door zoveel mogelijk vakbonden te betrekken en op te roepen deel te nemen aan de Global Strike for the Future.

Dat jongeren en de arbeidersbeweging hun krachten samen bundelen is noodzakelijk in deze strijd.Het kapitalisme dat de leef en werkomstandigheden bepaalt van de werkende mensen is ook verantwoordelijk voor de klimaat- en milieuproblemen.

Enkel een massale beweging van de arbeidersklasse en lagere middenklasse tegen het kapitalisme is in staat de transitie naar een ander maatschappijmodel in gang te zetten. Daarom dat het ook van groot belang is dat vakbondsorganisaties verder aangezet worden om niet enkel te steunen, maar ook daadwerkelijk hun leden te mobiliseren. Het is hoog tijd de beweging verder uit te brei- den, niet ze te doen stoppen. Dit moet gebeuren op basis van een aantal concrete eisen die erop gericht zijn snel werk te maken van maatregelen die de klimaatverandering een halt toeroepen.

Doorslaggevend is wie de rekening betaalt; de kapitalisten die vervuilende technologieën gebruiken om hoge winsten te maken moeten nu betalen, niet de gewone mensen die al jaren inleveren, in verhouding al veel meer belast worden en op de koop toe slachtoffer zijn van allerlei milieuproblemen.

 

Over de hele wereld gaan jongeren de straat op om de brandende kwestie van ons tijdperk aan te pakken: de dreigende klimaatramp. In elk land is de situatie dezelfde: een nieuwe, geradicaliseerde generatie wordt politiek actief en eist actie en systeemverandering om de vernietiging van het milieu tegen te gaan.

Marx' ecologische ideeën zijn diepgaander dan veelal wordt gedacht. Het is bijzonder dat ideeën die 150 jaar geleden zijn uitgewerkt over nota bene ecologie, een erg 21e-eeuwse thema, vandaag nog zo accuraat zijn. Ze vormen een gids voor elke actievoerder met de duidelijke boodschap: onder het kapitalisme kan er geen rationele relatie tussen mens en natuur tot stand komen.

Terwijl de scholierenstakingen in België al een minister ten val brachten, breidt de Youth for Climate-beweging zich internationaal uit. In landen als Australië, Zwitserland en Nederland vonden al grote jongerenstakingen plaats. In andere landen zijn de voorbereidingen voor de wereldklimaatstaking van 15 maart volop aan de gang.

De jeugdige onstuimigheid voor het klimaat heeft in de afgelopen weken menig volwassene beroerd. Zo ook de leerkrachten.

Voor veel mensen lijkt een revolutionaire verandering in de maatschappij een luchtkasteel, onmogelijk te realiseren tijdens hun leven. In dit opzicht ontwikkelde Trotski het concept van het “Overgangsprogramma”. Hoe zou zo’n overgangsprogramma voor het klimaat er uit zien?

De temperaturen blijven stijgen en de kapitalisten kunnen enkel machteloos toekijken. In laatste instantie is hun systeem verantwoordelijk voor deze vernietigende chaos.

Recent verscheen een belangrijk nieuw boek over ecologie en de klimaatcrisis: A Defence Of Growth, Progress, Industry And Stuff, geschreven door Leigh Phillips (Uitgeverij Zero Books, 265 blz.). Het boek is belangrijk omdat het de eerste omvattende marxistische kritiek is op het verwarde programma van de klimaatbeweging. Het boek is politiek scherp, brengt de nodige kritiek op het juiste moment, leest als een trein en is bij momenten bijzonder grappig.

Naarmate de COP21 klimaattop in Parijs naar zijn einde liep, klonken er triomfantelijke geluiden uit de coulissen die gretig door de media werden verspreid. Op zondag kwamen de zogenaamde wereldleiders unaniem met de blijde boodschap naar buiten: er zou een historisch klimaatakkoord bereikt zijn, met een bindend lange-termijnplan om een ecologisch catastrofe te vermijden. “Bingo”, zou je denken...

Bij Volkswagen is er recentelijk een groot schandaal ontstaan met betrekking tot zijn dieselauto's. Bij onder andere de modellen Jetta, Golf, Beetle en Passat bleek er vervalsingsoftware geïnstalleerd te zijn, welke ervoor zorgde dat de daadwerkelijke uitstoot van stikstofoxiden hoger was dan werd aangegeven, met allerlei negatieve effecten op het milieu en de gezondheid ten gevolge.

In november komen wereldleiders voor de 21ste keer in Parijs samen om een oplossing te vinden voor het ecologische probleem. Maar de verwachtingen zijn laag: waarom zouden ze nu wel ernstige maatregelen kunnen nemen daar waar ze de vorige 20(!) keer gefaald hebben? “Verander het systeem, niet het klimaat!”, waren de woorden van de Latijns-Amerikaanse revolutionair Hugo Chavez. Nu is het de niet mis te verstane slogan van de mobilisaties in Parijs.

Nick Deschacht houdt het boek van Anneleen Kenis en Matthias Lievens,'De mythe van de groene economie' tegen het licht.

De wereldwijde verdragen op gebied van klimaatverandering, zoals het Kyoto-protocol, zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de markt, mits de juiste regelgeving en stimulansen, de problemen van de klimaatverandering zal oplossen. En daar knelt nu net het schoentje.

In het voorjaar werd een enquête uitgevoerd rond de vraag waar de Europeaan zich het meest om bekommert. Uit deze Eurobarometer blijkt dat hij zich in de eerste plaats zorgen maakt om armoede (68%) en in de tweede plaats om het milieu (62%).

De opwarming van de aarde is uitgegroeid tot een politiek hot item, letterlijk en figuurlijk dan. Wat sterk opvalt in de huidige kruistocht tegen het broeikaseffect is de nadruk die gelegd wordt op de individuele consument. Erik De Bruyn wijst daarentegen op het verwoestende karakter van het productiesysteem zelf.

Sceptici wijzen erop dat vooral natuurlijke processen het klimaat beïnvloeden. Een feit is dat de opwarming van de aarde en de veronderstelde invloed van menselijke activiteiten daarop uitgegroeid is tot een politiek hot item, letterlijk en figuurlijk dan.

De uitzending ‘Overleven’ op Canvas behandelde een week geleden de Genetisch Gemodificeerde Organismen. Marc Van Montagu verdedigde door dik en dun de ggo’s. Eén van de argumenten van Marc is dat men hier de honger mee uit de wereld gaat helpen. Emeritus hoogleraar Philip Polk denkt daar nochtans anders over.

De temperatuur van de aarde is aan het stijgen. Sinds de industriële revolutie, de laatste tweehonderd jaar, komen er enorme hoeveelheden broeikasgassen in de atmosfeer bij. Gedurende een tijd konden de planten en de oceanen er grote massa’s van opslorpen door de fotosynthese, waarbij water en CO2, dank zij de bladgroenkorrels in de planten, voedsel synthetiseerden voor de planten. Deze broeikasgassen zorgen nu voor een serre-effect.

Momenteel is een delegatie van Amerikaanse militairen op bezoek in Antwerpen om de haven in gereedheid te brengen voor de wapentransporten naar de toekomstige frontlijn in het Midden-Oosten. Eén van de aspecten die daarbij onder de loupe wordt genomen is de Vlaamse milieuwetgeving.

Enkele maanden geleden werden de resultaten van een grootscheeps Vlaams epidemiologisch onderzoek bekendgemaakt. Voor het eerst was niet de vervuiling in lucht, water of bodem, maar in het menselijk lichaam gemeten. De resultaten waren onthutsend, maar niet echt verbazingwekkend voor wie met de milieuproblematiek vertrouwd is: de gemiddelde Vlaming is tot in zijn diepste binnenste vervuild met zware metalen, poliaromatische koolwaterstoffen en ander fraais.